હાઇડ્રોજન બંધ એટલે શું? તેના લક્ષણો ઉદાહરણ સાથે સમજાવો.

(N/A) હાઇડ્રોજન બંધ એ અણુઓમાં આંશિક ધન $H^{\delta+}$ આયન અને આંશિક ઋણ પરમાણુઓ (જેમ કે $N, O, F$) વચ્ચે રહેલું આકર્ષણ બળ છે.
ઉદાહરણો: $(i)$ $NH_3$ માં $N-H$ બંધ,$(ii)$ $H_2O, C_2H_5OH, C_6H_5OH$ માં $O-H$ બંધ,$(iii)$ $HF$ માં $H-F$ બંધ,$(iv)$ $o-$ક્લોરોફિનોલ.
લક્ષણો:
$\Rightarrow$ જોકે હાઇડ્રોજન બંધ મુખ્યત્વે $N, O, F$ પૂરતો મર્યાદિત છે,પરંતુ $Cl$ જેવી સ્પીસીઝ પણ ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં હાઇડ્રોજન બંધમાં ભાગ લઈ શકે છે.
$\Rightarrow$ હાઇડ્રોજન બંધની ઉર્જા $10$ થી $100 \ kJ \ mol^{-1}$ ની વચ્ચે હોય છે.
$\Rightarrow$ આ નોંધપાત્ર ઉર્જા છે; તેથી,હાઇડ્રોજન બંધ ઘણા સંયોજનો,જેમ કે પ્રોટીન અને ન્યુક્લિક એસિડના બંધારણ અને ગુણધર્મો નક્કી કરવામાં શક્તિશાળી બળ છે.
$\Rightarrow$ હાઇડ્રોજન બંધની મજબૂતી એક અણુના વિદ્યુતઋણ પરમાણુના અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ અને બીજા અણુના હાઇડ્રોજન પરમાણુ વચ્ચેના કુલંબિક આકર્ષણ દ્વારા નક્કી થાય છે.
$\Rightarrow$ જેમ સમાન પદાર્થમાં અણુઓ વચ્ચેનું અંતર વધે છે,તેમ હાઇડ્રોજન બંધની મજબૂતી ઘટે છે (દા.ત.,$Solid$ $\rightarrow Liquid$ $\rightarrow Gas$).